Η
Ελλάδα ένας μελλοντικός Λίβανος ή ένα κράτος των «Σκοπίων»;
Το παρόν άρθρο δεν έχει
ως σκοπό του να δρέψει επιστημονικές δάφνες αλλά κυρίως να γίνει αντικείμενο
προβληματισμού, συζήτησης και προσωπικής ενδοσκόπησης καθενός αναγνώστη του
γύρω από το ζήτημα του πώς ονειρεύεται ο κάθε πολίτης της Ελλάδας το μέλλον της
χώρας του. Στο παρόν άρθρο θα γίνει περισσότερο στόχευση σε ζητήματα
δημογραφίας και πολιτισμού και δεν θα γίνει αναφορά σε ζητήματα οικονομικής
φύσεως, αν και κατά την ταπεινή γνώμη του γράφοντος τα ζητήματα πολιτισμού, εθνικής
ταυτότητας και οικονομίας είναι αλληλένδετα. Επίσης θα τονισθούν εν τάχει και περιληπτικώς
κάποια ιστορικά στοιχεία για δύο χώρες: τον Λίβανο και τη Δημοκρατία των «Σκοπίων»,
η οποία τώρα πια αποκαλείται και «Βόρεια Μακεδονία», για να τονισθούν κάποιες
ομοιότητες, οι οποίες το πιο πιθανόν θα μας απασχολήσουν στο μέλλον.
Αφορμή
για το άρθρο αυτό είναι ένα ρεπορτάζ μιας τοπικής ιστοσελίδας της Σάμου, η
οποία αναφέρει πως το διήμερο 8-9 Αυγούστου 2019 αφίχθησαν μόνο στην Σάμο 238
πρόσφυγες και μετανάστες από τα τουρκικά παράλια! 1
Ας πάρουμε όμως λίγο τα πράγματα από την αρχή. Ο Λίβανος 2
δεν είναι μια μακρινή χώρα. Βρίσκεται απέναντι από την Κύπρο. Μας απασχολεί στο
παρόν άρθρο, γιατί, κατά τη γνώμη του γράφοντος, αποτελεί το πρώτο παράδειγμα
προς αποφυγή και ένας τόπος που μπορεί να μας διδάξει πολλά. Η έκταση του είναι
μικρή, ελαφρώς μεγαλύτερη από την περιφέρεια Δυτικής Μακεδονίας αλλά έχει πυκνό
πληθυσμό, περίπου 7 εκατομμύρια έναντι περίπου 300 χιλιάδων της Δυτικής
Μακεδονίας. Αυτό που όμως είναι χαρακτηριστικό του μεγάλου πληθυσμού είναι ότι
είναι κατακερματισμένος σε πολλά θρησκευτικά δόγματα και εθνότητες. Από την
αρχή της δημιουργίας του, ως προϊόν αποικιοκρατικού τρόπου χάραξης συνόρων, ο
Λίβανος δεν είχε ενιαία χαρακτηριστικά. Αυτό συνεχίζεται έως τώρα αλλά έχει
επιταθεί περαιτέρω, καθώς στη σημερινή εποχή στους κόλπους του περιλαμβάνονται
επί του πληθυσμού: Μουσουλμάνοι 54%, από τους οποίους Σουνίτες (27%) και Σιίτες
(27%), Δρούζοι (5,6%) και πολλές κατηγορίες Χριστιανών (40,5%), όπως Μαρωνίτες
(21%), Μελκίτες (5%), οι δύο αυτές κατηγορίες ανήκουν στο ρωμαιοκαθολικό
χριστιανικό δόγμα, Ελληνορθόδοξοι (8%), Αρμένιοι και άλλοι σε μικρότερους
αριθμούς.
Αυτό που όμως πρέπει να τονισθεί εδώ είναι ότι
δύο κομβικής σημασίας γεγονότα δημιούργησαν ένα τελείως διαφορετικό σκηνικό. Το
πρώτο γεγονός ήταν η άφιξη χιλιάδων Παλαιστινίων προσφύγων από το Ισραήλ το
1948 με την κήρυξη ανεξαρτησίας του και το 1967 με τον πόλεμο των 6 ημερών.
Σήμερα υπολογίζονται σε 260.000-460.000 χιλιάδες.3 Το δεύτερο
κομβικής σημασίας γεγονός είναι ο πόλεμος στην Συρία με περίπου 2 εκατομμύρια
εκτοπισμένους Σύριους, αν και αυτή την περίοδο οι εκτιμήσεις ομιλούν περί 1
εκατομμυρίου Συρίων4. Αυτά τα δύο γεγονότα επέφεραν καταστροφικές
συνέπειες για τη χώρα αλλά το μεγάλο πρόβλημα δεν ήταν αυτό, γιατί είναι σωστό
και ηθικό να βοηθούνται οι πρόσφυγες γενικώς. Η Ελλάδα άλλωστε είναι μια χώρα
που έχει βιώσει αυτή την τραγική κατάσταση. Το παράδειγμα της Μικρασιατικής
Καταστροφής είναι το πιο γνωστό και η αλληλεγγύη στους πρόσφυγες είναι από
όλους κατανοητή. Τα δύο αυτά κύματα όμως προσφύγων άλλαξαν την έτσι κι αλλιώς
εύθραυστη ισορροπία πληθυσμού της χώρας. Το πρώτο κύμα επιτάχυνε έναν εμφύλιο
πόλεμο που κράτησε από το 1975 έως το 1990, στον οποίο σκοτώθηκαν χιλιάδες
άνθρωποι με τις δύο κύριες ομάδες πληθυσμού να διχάζονται στον προσανατολισμό
της χώρας σε φιλοδυτικό και φιλοσοβιετικό. Οι Χριστιανοί επεδίωκαν κατά βάση
φιλοδυτική στροφή και οι μουσουλμάνοι, ενισχυμένοι από τις χιλιάδες προσφύγων
Παλαιστινίων, φιλοσοβιετική ή φιλοσυριακή ή φιλοαραβική στροφή. Η ουσία όμως
είναι ότι η καταστροφή της χώρας ήταν τεραστίων διαστάσεων και ο διχασμός
επικράτησε και εντός των ομάδων χριστιανών και ανάμεσα στις μουσουλμανικές
ομάδες. Η χώρα είχε φτάσει στο σημείο να έχει τμήμα της κυβερνώμενο από
χριστιανούς, τμήμα κατειλημμένο από τη Συρία και τμήμα ελεγχόμενο από τους
Παλαιστινίους. Επίσης το νότιο τμήμα της χώρας έφτασε να καταληφθεί από τους
Ισραηλινούς από το 1985 έως το 2000. Παραστρατιωτικές ομάδες «όργωναν» την χώρα
και το 2006 ο Λίβανος έφτασε στο σημείο να έχει για άλλη μια φορά πόλεμο με το
Ισραήλ ένεκα της παρουσίας της διάσημης παραστρατιωτικής ομάδας Χεζμπολάχ εντός
του. Το δεύτερο κύμα προσφύγων από τη
Συρία πλημμύρισε τον Λίβανο και ολόκληρες περιοχές του στα ανατολικά είναι μη
ελεγχόμενες από το κράτος και διοικούνται από τη Χεζμπολάχ και άλλες ομάδες6.
Εδώ πρέπει να τονισθεί ότι η χώρα είναι έρμαιο τις
περισσότερες φορές ξένων επεμβάσεων είτε από γειτονικές χώρες είτε από χώρες
της Δύσης. Ο πληθυσμός σε πολλές περιπτώσεις είναι αποκαμωμένος ψυχολογικά και
πνευματικά από την έκρυθμη κατάσταση που επικρατεί, ενώ οι μεγάλες σφαγές του
παρελθόντος ανάμεσα στις θρησκευτικές και εθνοτικές ομάδες δεν έχουν ξεχαστεί
από τον ντόπιο πληθυσμό. Είναι φυσικό και
επόμενο σε τέτοια κατάσταση τα πιο δυναμικά τμήματα του πληθυσμού να
αναζητούν διέξοδο με την μετανάστευση σε χώρες της Δύσης.
Το
δεύτερο παράδειγμα χώρας είναι η Δημοκρατία των Σκοπίων που τώρα πια
αποκαλείται «Βόρεια Μακεδονία7». Στη μικρή αυτή χώρα των 2 περίπου
εκατομμυρίων διαβιούν αρκετές εθνότητες, οι οποίες κατά βάση χωρίζονται σε δύο
θρησκευτικά δόγματα. Έτσι στη χώρα αυτή οι Χριστιανοί, στη μεγάλη τους
πλειοψηφία ορθόδοξοι, αποτελούν το 64,5%
και οι μουσουλμάνοι το 33,3% με βάση την απογραφή του 2002. Υπάρχουν όμως
σοβαροί ισχυρισμοί από τους Αλβανούς, την δεύτερη πιο πολυπληθή εθνοτική ομάδα
της χώρας, ότι ο πληθυσμός τους δεν είναι μόνο το 25,2% του συνολικού πληθυσμού,
όπως φανερώνεται στην απογραφή του 2002, αλλά το 30%, κάτι που τους οδήγησε δύο
φορές σε σκληρή κόντρα με τους Σλαβομακεδόνες, την κυρίαρχη εθνοτικώς ομάδα με 64%
επί του συνόλου του πληθυσμού. Σημαντική είναι και η παρουσία Τούρκων που
αποτελούν το 4% περίπου του πληθυσμού. Είναι η τρίτη σε πληθυσμό εθνοτική ομάδα
της χώρας. Να πούμε επιπλέον ότι λόγω του γεγονότος ότι η θρησκεία παίζει
σημαντικό ρόλο στη χώρα οι γάμοι μεταξύ των εθνοτικών ομάδων γίνονται κυρίως με
βάση τη θρησκεία. Έτσι οι Αλβανοί που είναι σχεδόν εξολοκλήρου μουσουλμάνοι
κάνουν γάμους είτε μεταξύ τους είτε και με τους εξίσου μουσουλμάνους Τούρκους.
Οι μεικτόι γάμοι με χριστιανούς είναι ελάχιστοι. Να τονίσουμε και μια
λεπτομέρεια ότι στη χώρα διαβιεί και μια κοινότητα μουσουλμάνων Σλαβομακεδόνων,
η οποία σταδιακά όμως αφομοιώνεται με το μουσουλμανικό τμήμα της χώρας και κατά
βάση με τους Αλβανούς, παρόλο που το τμήμα αυτό έχει σλαβική καταγωγή!
Η
κοινωνία είναι ουσιαστικά διχοτομημένη στις δύο αυτές θρησκείες και στους δύο πλειοψηφούντες
λαούς, Αλβανούς και Σλαβομακεδόνες αντίστοιχα. Δεν είναι τυχαίο ότι το 2001
έγιναν σοβαρά επεισόδια που οδήγησαν σε γενικευμένη σύρραξη, η οποία
αποσοβήθηκε τελικώς με την εμπλοκή ξένων δυνάμεων και τη Συμφωνία της Αχρίδος,
η οποία έφερε πολλά κέρδη στους αντιδρώντες Αλβανούς, με βασικό όφελος την
καθιέρωση της αλβανικής γλώσσας ως
ισότιμης με τη γλώσσα των Σκοπιανών. Στη σημερινή εποχή το δεύτερο κρατικό
κανάλι μεταδίδει το πρόγραμμά του στην αλβανική γλώσσα, ενώ στη βουλή των
Σκοπιών, οι αλβανικής καταγωγής βουλευτές ομιλούν στη μητρική τους γλώσσα.
Παρόλα αυτά δεν έλειψαν τα σοβαρά επεισόδια μεταξύ των δύο εθνοτήτων και το
2012 και το 2014.
Τα
δύο αυτά παραδείγματα χωρών αποτελούν κατά την κρίση του γράφοντος
προειδοποιητικά σημάδια για την Ελλάδα. Έχουμε, δηλαδή, δύο χώρες που είναι
δύσκολα κυβερνήσιμες και βυθισμένες στις (σεκταριστικές) διεθνοτικές
συγκρούσεις. Έχουν μικρή έκταση αμφότερες και σοβαρά οικονομικά προβλήματα που
επιτείνονται από το ότι έχουν πολυεθνοτικό χαρακτήρα εντός τους. Η κοινωνία των
χωρών αυτών είναι διαιρεμένη (πολύ περισσότερο στον Λίβανο) και ο
προσανατολισμός της φαίνεται «θολός». Με λίγα λόγια αφού οι άνθρωποι που
συναποτελούν τον πληθυσμό αυτών των χωρών δεν έχουν κοινή πολιτισμική βάση,
κοινή εθνική συνείδηση, δεν υπάρχει και κοινή στόχευση για το μέλλον.
Η
Ελλάδα με πολύ μεγάλες θυσίες είχε καταφέρει να αποκτήσει μια εθνική
ομοιογένεια. Παρά το γεγονός ότι δέχθηκε πολυάριθμα κύματα προσφυγικά κατάφερνε
πάντα να ενσωματώνει τους πληθυσμούς αυτούς στους κόλπους της, γιατί κατά βάση
αυτοί οι πληθυσμοί είχαν κοινή καταγωγή ή κοινό πολιτισμικό ή θρησκευτικό
υπόβαθρο. Θυμίζω ότι με την απελευθέρωση της νότιας Ελλάδος αρχικώς συνέρρευσαν
πληθυσμοί από όλον τον ελληνικό κόσμο στο νέο ελεύθερο ελληνικό κράτος.
Κατόπιν, με την επέκταση των ελληνικών συνόρων και τους συνεχείς
απελευθερωτικούς πολέμους, με νίκες αλλά και με ήττες, πληθυσμοί από την Μικρά
Ασία, τον Πόντο, την ανατολική Ρωμυλία, την Αίγυπτο, την Βόρειο Ήπειρο και την
πρώην Σοβιετική Ένωση προσέτρεξαν στην μητέρα πατρίδα και με προσωπικές και
κοινωνικές θυσίες αφομοιώθηκαν σταδιακά στον εθνικό κορμό.
Εξαίρεση
αυτής της ενσωμάτωσης αποτελεί η μουσουλμανική μειονότητα της Δυτικής Θράκης, η
οποία με το πέρασμα του χρόνου σταδιακά εκτουρκίζεται αν και η προέλευση των
κατοίκων αυτών είναι εντελώς διαφορετική, καθώς σημαντικό ποσοστό στη
μειονότητα καταλαμβάνουν οι λεγόμενοι Πομάκοι και οι μουσουλμάνοι Τσιγγάνοι.
Απτό, όμως, παράδειγμα αυτής της κατάστασης της μη ενσωμάτωσης είναι το
αποτέλεσμα των Ευρωεκλογών του 2019, όπου το κόμμα Ισότητας Ειρήνης και Φιλίας
έλαβε το 38% των ψήφων του νομού Ροδόπης, ενώ συνολικά έλαβε 40.211 ψήφους8.
Είναι αξιοσημείωτο ότι στην Κω και την Ρόδο όπου ζουν μη ανταλλάξιμοι τουρκικής
καταγωγής Έλληνες πολίτες το κόμμα αυτό είχε 109 ψήφους, ένα κόμμα κυρίως με
εθνοτικά και λιγότερα ιδεολογικά χαρακτηριστικά.
Την
ίδια στιγμή και κυρίως μετά το 2015 έχουμε χιλιάδες αφίξεις προσφύγων και
παράτυπων μεταναστών στην Ελλάδα και έκρηξη αιτήσεων για άσυλο. Χαρακτηριστικά μόνο
για το 2019, το οποίο δεν έχει ολοκληρωθεί ακόμη, υπάρχουν 30.443 εκκρεμείς
αιτήσεις ασύλου9 , η πλειοψηφία των οποίων είναι από τη Συρία, το
Πακιστάν, το Αφγανιστάν και το Πακιστάν, χώρες με μεγάλη πλειοψηφία
μουσουλμάνων. Η πλειοψηφία των αιτούντων άσυλο παίρνει θετική εισήγηση, αν και
χιλιάδες παράτυποι μετανάστες ή και πρόσφυγες ζουν αδιαφανώς στη χώρα.
Χαρακτηριστικά κάποτε ο γράφων βρέθηκε σε περιοχή της κεντρικής Ελλάδος και σε
συνομιλία του με κατοίκους ενός χωριού της περιοχής του ανέφεραν ότι γνώριζαν
εκατοντάδες παράτυπους μετανάστες διαμένοντες σε κοντινά άλση της περιοχής αλλά
δεν ενοχλούνταν και τόσο, γιατί πολύ απλά τους αξιοποιούσαν σε αγροτικές και
αλιευτικές δραστηριότητες. Δεν γνώριζαν ούτε οι ίδιοι όμως το μέγεθος του
πληθυσμού αυτών των ανθρώπων. Περνούσαν δε στη νομιμότητα μόνον όσοι μετανάστες
είχαν παιδιά στο σχολείο, τα οποία λαμβάνοντας την ελληνική ιθαγένεια με τον
νόμο Ραγκούση 3838/2010 καθιστούσαν και
τους γονείς τους νομίμους. Σύμφωνα με τη στατιστική υπηρεσία την δεκαετία 2006-2015 βάσει των στοιχείων του Υπουργείου Εσωτερικών
εισήλθαν παρανόμως στη χώρα μας πάνω από 1,8 εκατομμυρίων άτομα (εκ των οποίων
50% σχεδόν το τελευταίο έτος) ενώ την ίδια περίοδο απελάθηκαν 175 χιλ. (οι
περισσότεροι εκ των οποίων ήταν Αλβανικής υπηκοότητας)10. Η Ελλάδα με λίγα λόγια κατακλύζεται
από μετανάστες παράνομα εισερχομένους και από πρόσφυγες, χωρίς να
συνυπολογίζονται οι μετανάστες από χώρες της ΕΕ που έχουν έτσι κι αλλιώς το
δικαίωμα της εργασίας και της διαμονής στη χώρα μας.
Παράλληλα
λόγω της οικονομικής κρίσης, μετά την χρεοκοπία του 2010, 181.96311 χιλιάδες
Έλληνες έφυγαν ως μετανάστες σε χώρες της ΕΕ για εύρεση εργασίας, ενώ η
υπογεννητικότητα συνεχίζει να λειτουργεί ανασταλτικά για την ανανέωση και
αύξηση του πληθυσμού της Ελλάδος12 . Η δε αντίπαλός μας στην περιοχή
Τουρκία13 διαθέτει πληθυσμό 82 εκατομμυρίων και πολυάριθμες
τουρκικές και φιλοτουρκικές κοινότητες στα Βαλκάνια.
Κατά
την άποψη του γράφοντος διαγράφονται δυσοίωνες προοπτικές για το μέλλον της
Ελλάδος, το οποίο αρχίζει να διαφαίνεται σταδιακά όλο και πιο δυστοπικό. Τα δύο
προαναφερθέντα παραδείγματα των κοντινών μας χωρών οφείλουν να μας αφυπνίσουν
και να μας οδηγήσουν σε σχεδιασμό για ανάσχεση ή και αποτροπή των αρνητικών
επιπτώσεων του συνδυασμού παράνομης μετανάστευσης και εγκατάστασης στον
ελλαδικό χώρο πληθυσμών ανομοίων πολιτισμικών χαρακτηριστικών με τους Έλληνες
από τη μια πλευρά και υπογεννητικότητας και μετανάστευσης ελληνικών πληθυσμών
προς το εξωτερικό από την άλλη πλευρά. Θα είναι μεγάλο σφάλμα, ενδεχομένως μη
αναστρέψιμο, για τις ερχόμενες γενιές να ζήσουν σε μια χώρα που, ενώ είχε
καταφέρει μετά από την σκληρή σκλαβιά των 4 αιώνων από τους Τούρκους να
επιβιώσει και να ορθοποδήσει, θα γίνει μη κυβερνήσιμη, βυθιζόμενη σταδιακά σε
μια διεθνοτική ή πολυεθνοτική διελκυστίνδα συμφερόντων, εσωτερικών και
εξωτερικών, αναγκαζόμενη να καταφεύγει σε εξωτερικούς παράγοντες για να
καταφέρει να αυτοσυντηρηθεί και χάνοντας την εσωτερική της πολιτισμική
ταυτότητα να οδηγηθεί σε ένα χαοτικό πολιτισμικό και πολυεθνοτικό μωσαϊκό,
αδιάφορο για ένα κοινό μέλλον ευημερίας, ανάδειξης και ενδυνάμωσης μιας κοινής
πατρίδας.
Με εκτίμηση
Κωνσταντίνος
Παπανικολάου
Παραπομπές
